به گزارش پایگاه خبری دیدگاه اقتصادی،
بازار؛ گروه کشاورزی: سازمان فائو در جدیدترین گزارش خود به این موضوع پرداخته است که چگونه شوکها بر بازارهای جهانی «قهوه، کاکائو و چای» تأثیر میگذارند. تحلیل ها نشان می دهد شوک های عرضه و تقاضا بیشترین نوسانات قیمت را ایجاد می کنند و تولیدکنندگان و مصرف کنندگان به طور متفاوتی تحت تأثیر قرار میگیرند.
در واقع بر اساس گزارش جدید سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو)، قیمت های بین المللی قهوه، کاکائو و چای اخیراً نوسانات زیادی را تجربه کرده اند که به دلیل آسیبپذیری های ساختاری تشدید شده است. این گزارش بر لزوم تقویت سیستم های تولید، بهبود شفافیت بازار و حمایت از توزیع متوازنتر ارزش در سراسر زنجیره ارزش برای افزایش ثبات بازار و حفاظت از معیشت تأکید می کند.
۹۰درصد از نوسانات قیمت نوشیدنی ها ناشی از تغییرات عرضه و تقاضا است
گزارش « پویایی های قیمت در بازارهای جهانی نوشیدنی: روندها، محرکها و پیامدها» با تکیه بر شواهد جدید، نشان می دهد که نوسانات قیمت واقعی کوتاه مدت عمدتاً ناشی از تغییرات در شرایط عرضه و تقاضا است که بیش از ۹۰ درصد از نوسانات قیمت مشاهده شده را تشکیل می دهد. در عین حال، انتظارات در مورد شرایط آینده بازار میتواند رفتار فعالان بازار را شکل دهد و گاهی اوقات حتی قبل از اینکه تغییرات اساسی عرضه یا تقاضا به طور کامل تحقق یابد، نوسانات قیمت را تقویت کند. یافتهها همچنین نشان می دهد که شرایط کلان اقتصادی گستردهتر نقش نسبتاً محدودی در توضیح نوسانات قیمت کوتاه مدت این محصولات دارند.
نوسانات اخیر قیمت تحت تأثیر ویژگیهای فیزیکی و اقتصادی این بازارها قرار دارد. تولید در تعداد کمی از کشورهای کمدرآمد و با درآمد متوسط بسیار متمرکز است و عمدتاً توسط کشاورزان خردهپا انجام می شود، در حالی که بیشتر تولیدات به صورت خام به اقتصادهای پردرآمد و نوظهور برای فرآوری و توزیع صادر می شود. مسافت طولانی بین تولیدکنندگان و مصرف کنندگان، قرار گرفتن در معرض اختلالات بازار و هزینه های حمل و نقل را افزایش می دهد و در نتیجه اثرات شوک های جهانی بر بازارهای داخلی را تشدید می کند. در این زمینه، گزارش نشان می دهد که شوک های وارده به بازارهای جهانی نوشیدنی به طور کامل یا به طور مساوی در مراحل مختلف زنجیره ارزش منتقل نمیشوند. تولیدکنندگان تمایل دارند که مستقیماً در معرض شوک های قیمت جهانی قرار گیرند، در حالی که تأثیر آن بر قیمت های مصرفکننده عموماً کمتر است.
بوبکر بن بلهاسن، مدیر بخش بازارها و تجارت فائو، گفت: «در سال های اخیر، قیمت جهانی کالاهای نوشیدنی بسیار سریعتر از سایر کالاهای کشاورزی افزایش یافته است. ترکیب عرضه متمرکز و مصرف جهانی رو به رشد، زمینه مساعدی را برای نوسانات شدید در قیمت های بین المللی آنها ایجاد می کند. شوک های مرتبط با آب و هوا – خشکسالی، یخبندان و بارندگی بیش از حد – همچنان محرکهای اصلی افزایش قیمت ها هستند. بیماریهای گیاهی، افزایش هزینه های نهادهها و نیروی کار، تنشهای ژئوپلیتیکی و تأخیر در حمل و نقل، فشارهای بیشتری را به همراه داشته است.»
تولیدکنندگان کم برای تعداد فزاینده ای از خریداران
داده های این گزارش نشان می دهد که تولید جهانی قهوه، کاکائو و چای در گروه نسبتاً کوچکی از کشورها متمرکز است. برزیل و ویتنام تقریباً نیمی از تولید جهانی قهوه را تشکیل می دهند، در حالی که پنج کشور حدود ۶۵ درصد از کل صادرات قهوه را تأمین می کنند. تولید کاکائو حتی متمرکزتر است، به طوری که ساحل عاج و غنا بیش از دو سوم عرضه جهانی را تأمین می کنند، در حالی که چین بیش از نیمی از تولید جهانی چای را تولید می کند.
با توجه به یافتههای این گزارش، این تمرکز، قیمت های جهانی را به شدت نسبت به شوک های محلی حساس می کند. از آنجا که نوسانات کوتاه مدت قیمت ها عمدتاً توسط شرایط عرضه و تقاضا هدایت میشوند، اختلالات در چند کشور تولیدکننده کلیدی میتواند به سرعت به نوسانات بزرگ قیمت بین المللی تبدیل شود. در مقابل، تقاضا از نظر جغرافیایی پراکندهتر است و به ویژه در اقتصادهای نوظهور همچنان در حال گسترش است.
چگونه شوک های محلی به نوسانات قیمت جهانی تبدیل میشوند؟
از سوی دیگر، تحولات اخیر قیمت این کالاها نشان می دهد که چگونه شوک های محلی به نوسانات قیمت جهانی تبدیل میشوند. قیمت های بین المللی قهوه در سال های ۲۰۲۱-۲۰۲۲ پس از خشکسالی و یخبندان در برزیل و آب و هوای نامناسب در کلمبیا افزایش یافت و در اوایل سال ۲۰۲۵ در بحبوحه کاهش تولید ناشی از تغییرات اقلیمی در ویتنام و اندونزی به اوج تاریخی خود رسید. قیمت کاکائو در سال های ۲۰۲۳-۲۰۲۴ پس از کاهش تولید در ساحل عاج و غنا به دلیل آب و هوای نامساعد و بیماریهای گیاهی به شدت افزایش یافت. بازارهای چای الگوی متفاوتی را نشان دادند، به طوری که افزایش قیمت در طول همهگیری کووید-۱۹ عمدتاً ناشی از تقاضای بیشتر مرتبط با افزایش مصرف خانگی و مزایای سلامتی درک شده بود.
کشاورزان نسبت به فرآوری کنندگان، از رونق قیمت ها سود کمتری میبرند
این گزارش نشان می دهد که تغییرات در قیمت های بین المللی به طور مساوی در مراحل مختلف زنجیره ارزش منعکس نمی شود. در بسیاری از موارد، تولیدکنندگان مستقیماً در معرض نوسانات قیمت قرار میگیرند، در حالی که تأثیر آن بر قیمت های مصرف کننده معمولاً محدودتر است. این الگوها نشان می دهند که انتقال قیمت توسط ساختار زنجیرههای ارزش جهانی شکل میگیرد، جایی که مراحل متعددی کشاورزان را از مصرف کنندگان نهایی جدا می کند و سهم قابل توجهی از ارزش در فرآوری، توزیع و خرده فروشی ایجاد می شود.
در نتیجه، تغییرات قیمت جهانی به صورت یک به یک در طول زنجیره ارزش منتقل نمی شود. افزایشها به طور کامل به قیمت های بالاتر برای کشاورزان تبدیل نمیشوند و کاهش قیمت ها، به ویژه در سطح مصرفکننده، تنها تا حدی منتقل میشوند، همانطور که در مورد شکلات نشان داده شده است. در سطح خردهفروشی، تأثیر تغییرات قیمت بین المللی عموماً محدودتر است، تا حدی به این دلیل که قهوه خام، کاکائو و چای تنها سهم کمی از هزینه های محصول نهایی را تشکیل می دهند. میزان این انتقال قیمت در کشورهای مختلف متفاوت است و منعکس کننده تفاوت در ساختار بازار، سیاست های داخلی و تجاری و هزینه های معاملاتی است.
با توجه به اینکه قهوه، کاکائو و چای معیشت میلیونها کشاورز را در سراسر جهان تأمین می کنند، این گزارش هشدار می دهد که شوک های قیمت های جهانی «پیامدهای مستقیمی بر درآمد خانوارها، سطح فقر، امنیت غذایی و بودجه دولتها دارد، به ویژه در کشورهایی که این محصولات سهم قابل توجهی از درآمد صادراتی را تشکیل می دهند.»
ایجاد زنجیره های ارزش انعطاف پذیرتر، کارآمدتر، شفاف تر و فراگیرتر
این گزارش خواستار اقدامات هماهنگ سیاستی برای رسیدگی به آسیبپذیریهای ساختاری و کاهش تأثیر شوک ها است. در سطح تولید، تقویت تاب آوری ضروری است، از جمله از طریق سرمایه گذاری در سیستم های کشاورزی مقاوم در برابر آب و هوا، مدیریت مؤثر آفات و بیماریها و بهبود ابزارهای مدیریت ریسک برای تثبیت تولید و درآمد. افزایش کارایی و شفافیت بازار نیز به همان اندازه مهم است. دادههای بهبود یافته در مورد شرایط محصول، ذخایر و جریان های تجاری میتواند عدم قطعیت را کاهش داده و از شکل گیری قیمت های پایدارتر پشتیبانی کند.
در نهایت، ترویج توزیع عادلانه تر ارزش بسیار مهم است. توانمند سازی تولیدکنندگان برای ارتقاء در زنجیره های ارزش – از جمله از طریق فرآوری، صدور گواهینامه و برندسازی – میتواند سهم آنها از ارزش را افزایش داده و توسعه فراگیرتر و پایدارتری را تقویت کند.
بدون چنین اقداماتی، بازارهای جهانی کالاهای نوشیدنی همچنان در برابر شوک ها آسیبپذیر خواهند بود و خطرات مداومی برای معیشت میلیون ها کشاورز، امنیت غذایی و ثبات اقتصادی در کشورهای تولیدکننده وجود خواهد داشت.
