به گزارش پایگاه خبری دیدگاه اقتصادی،
بازار؛ گروه آب و انرژی: تازهترین اظهارات مدیرعامل شرکت پخش فرآورده های نفتی نشان میدهد بحران بنزین در کشور از مرحله هشدار عبور کرده و به یکی از متغیرهای جدی فشار بر بودجه و تراز ارزی تبدیل شده است. بر اساس آنچه کرامت ویس کرمی اعلام کرده روزانه حدود ۱۳۴ میلیون لیتر بنزین در کشور توزیع می شود که تنها ۱۱۰ میلیون لیتر آن از محل تولید در پالایشگاه ها تامین می شود. با این حساب دولت ۲۴ میلیون لیتر را از طریق اختلاط و ریفورمیت های پتروشیمی تامین می کند که اتفاقا هزینه های بالایی را دارد.
کامران ندری اقتصاد دان که معتقد است ناترازی شدید انرژی و هزینه هایی که دولت برای جبران این ناترازی پرداخت می کند، امسال خیلی بیشتر از سال های گذشته خواهد بود، در گفتگو با بازار می گوید: از یک سو تولید حامل های انرژی همچون گاز و میعانات گازی کاهش یافته و از سوی دیگر مقدار مصرف هم افزایش یافته است. اما در حالی شکاف بین تولید و مصرف در حال بزرگ تر شدن است که قیمت حامل های انرژی بعد از جنگ در بازارهای جهانی جهش کم سابقه ای را تجربه کرده است.
او ادامه می داد: پیش از جنگ پیش بینی می شد که دولت در سال ۱۴۰۵ حدود ۳۰ درصد کسری بودجه داشته باشد، اما حالا شرایط خیلی بدتر شدن و هزینه های دولت مدام در حال افزایش است. این افزایش هزینه ها در شرایطی است که درآمدهای دولت به دلیل رکود حاکم بر کشور با اما و اگر مواجه شده و احتمال کاهش آنها وجود دارد.
این اقتصاددان با اشاره به گزارش های موجود درباره رشد بالای نقدینگی، گفت: دولت این کسری بودجه را از طریق منابع پولی جبران می کند که در نهایت منجر به افزایش شدید نرخ تورم در کشور خواهد شد.
او در ادامه با اشاره به بحران انرژی در کشور، گفت: متاسفانه سیاست گذاری حاکمان در این حوزه غلط بوده و این سیاست گذاری های غلط منجر به شکل گیری رفتارهای غلط در مردم جامعه شده طوری که امروز شدت مصرف انرژی در کشور چندین برابر متوسط جهانی است.
ندری ادامه داد: البته مردم مقصر شدت بالای مصرف انرژی در کشور نیستند. چراکه انرژی ارزان در ایران باعث شده که تولید و استفاده از وسایل کم مصرف عمومی مردم نباشد. به عنوان مثال مصرف سوخت خودروهای داخلی ۲ الی ۳ برابر متوسط جهانی است اما دولت با محدودیت واردات کشور را به یک بازار انحصاری برای خودروسازان تبدیل کرده که هیچ تلاشی هم برای ارتقای کیفیت محصولات خود نمی کنند. دست آخر هم دولت هر ساله مجبور است میلیاردها دلار برای واردات بنزین و جبران کسری سوخت هزینه کند.
با پول ۴۰ لیتر بنزین در ایران ۱.۵ لیتر بنزین در کشورهای همسایه بخرید
قیمت هر لیتر بنزین یارانه ای در کشور ۱۵۰۰ تومان، بنزین آزاد ۳ هزار تومان و بنزین با استفاده از کارت جایگاه داران حدود ۵ هزار تومان است. به عبارت دیگر پر کردن یک باک ۴۰ لیتری با بنزین آزاد در کشور ما حدود ۲۰۰ هزار تومان تمام می شود این در حالی است که قیمت یک لیتر بنزین در کشورهای همسایه ما حدود ۱۵۰ هزار تومان است. برای درک بهتر نسبت به ناچیز بودن قیمت بنزین در ایران باید بدانید که با پول ۴۰ لیتر بنزین در ایران حدود ۱.۵ لیتر بنزین در کشورهای همسایه می توان خریداری کرد.
صادرکننده بنزین، واردکننده شد
ناترازی بنزین همه ساله هزینه سنگینی را به دولت تحمیل می کند. همین چند وقت پیش بود که عماد رفیعی، مدیر امور مصرف شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی اعلام کرده بود که واردات مستقیم بنزین در سال گذشته روزانه ۱۳ میلیون لیتر بوده و حدود ۳ میلیارد دلار فشار مستقیم بر منابع ارزی کشور وارد کرده است. اما اگر هزینه تأمین ریفورمیت و افزودنیهای پتروشیمی نیز به این رقم اضافه شود، هزینه ارزی تأمین بنزین به حدود ۶ میلیارد دلار میرسد.
شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی اعلام کرده واردات مستقیم بنزین در سال گذشته روزانه ۱۳ میلیون لیتر بوده و حدود ۳ میلیارد دلار فشار مستقیم بر منابع ارزی کشور وارد کرده است. اما اگر هزینه تأمین ریفورمیت و افزودنیهای پتروشیمی نیز به این رقم اضافه شود، هزینه ارزی تأمین بنزین به حدود ۶ میلیارد دلار میرسد. ندری می گویید کسری بنزین و هزینه هایی که این ناترازی به دولت تحمیل می کند در حال تبدیل شدن به رقیب پنهان بودجههای حیاتی کشور است
ندری می گویید کسری بنزین و هزینه هایی که این ناترازی به دولت تحمیل می کند در حال تبدیل شدن به رقیب پنهان بودجههای حیاتی کشور است.
این عدد وقتی مهمتر میشود که بدانیم ایران در سال ۱۳۹۹ بنزین را به کالای اول صادراتی خود تبدیل کرده بود و حدود ۳ میلیارد دلار صادرات بنزین داشت؛ اما اکنون با چرخشی معنادار، از صادرکننده بنزین به واردکنندهای تبدیل شده که فقط برای پوشاندن شکاف عرضه و تقاضا، میلیاردها دلار ارز هزینه میکند. بنابراین مسئله بنزین فقط اختلاف میان تولید پالایشگاهها و مصرف خودروها نیست؛ یک تغییر جهت ۹ میلیارد دلاری در تراز ارزی این بخش است.
منابع آماری موجود درباره بحران بنزین ایران نیز نشان میدهد مصرف بنزین کشور در سالهای اخیر بهطور پیوسته افزایش یافته و در اواخر سال ۲۰۲۴ به حدود ۱۲۰ میلیون لیتر در روز رسیده، در حالی که تولید داخلی در حدود ۱۰۰ تا ۱۰۵ میلیون لیتر در روز برآورد شده است؛ شکافی که ناچار از مسیر واردات یا برداشت از ذخایر جبران شده است.
۱۹۷ میلیون لیتر، رکورد مصرف بنزین
این شکاف در زمانهای اوج سفر، بحران یا نااطمینانی تشدید میشود. بر اساس اظهارات مدیر امور مصرف شرکت ملی پالایش و پخش، در سال ۱۴۰۴ رکورد مصرف روزانه بنزین در روزهای جنگ ۱۲روزه و جنگ ۴۰روزه شکسته شده و مصرف بهترتیب به ۱۹۷ و ۱۹۳ میلیون لیتر در روز رسیده است. این ارقام نشان میدهد که در شرایط روانی و بحرانی، تقاضای بنزین میتواند بهسرعت از ظرفیت عادی شبکه تأمین عبور کند و فشار چندبرابری بر ذخایر و واردات ایجاد کند. حالا هم مسئولین شرکت پخش فرآورده های نفتی به شدت نگران رکورد شکنی های مصرف با شروع سفرهای تابستانی مردم هستند.
جدای از این مطالعات مرتبط با پیشبینی مصرف بنزین در ایران نیز رشد بلندمدت مصرف را تأیید میکند. یک پژوهش دانشگاهی درباره مدلسازی مصرف بنزین نشان داده مصرف روزانه بنزین ایران از ۶۴.۵ میلیون لیتر در سال ۲۰۰۷ به حدود ۹۹.۸ میلیون لیتر در سال ۲۰۲۱ رسیده است؛ روندی که بدون سیاستهای جدی مدیریت تقاضا، بهطور طبیعی فشار بیشتری بر تولید و واردات وارد میکند.
واردات مستقیم روزانه ۱۳ میلیون لیتر بنزین، فشار مستقیم ۳ میلیارد دلاری و هزینه کلی ۶ میلیارد دلاری با احتساب ریفورمیت و افزودنیها، نشان میدهد سیاست فعلی قابل تداوم نیست. (البته باید توجه داشت که هزینه هایی که دولت در امسال برای جبرا این کسری بنزین می کند، خیلی بیشتر از این موارد است) کشوری که زمانی بنزین را به کالای اول صادراتی خود تبدیل کرده بود، اکنون برای تأمین همان کالا میلیاردها دلار هزینه میکند.
